Toshkent xalqaro moliya markazi: kimlar ishtirokchi bo‘lishi mumkin va qanday soliq imtiyozlari nazarda tutilgan?

2026-yil 13-iyuldagi O‘RQ-1158-sonli “Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida”gi Konstitutsiyaviy Qonunga asosan O‘zbekistonda Toshkent xalqaro moliya markazi tashkil etilmoqda.

Toshkent xalqaro moliya markazi nima?

Toshkent xalqaro moliya markazi (TXMM) — moliya sektorini rivojlantirish hamda mahalliy va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun mo‘ljallangan, maxsus huquqiy rejim amal qiladigan hudud.

Markaz hududida biznesni tartibga solishning alohida qoidalari, jumladan, kompaniyalarni ro‘yxatdan o‘tkazish, moliyaviy faoliyat, soliq solish va nizolarni hal etish masalalari bo‘yicha alohida qoidalar amal qiladi.

Markazning o‘ziga xos xususiyati — qonunda nazarda tutilgan hollarda Angliya va Uelsning umumiy huquqi normalarini qo‘llash imkoniyatidir. Shuningdek, Toshkent xalqaro tijorat sudi tashkil etiladi.

Shunday qilib, moliya markazi xalqaro moliya tashkilotlari, investorlar va professional xizmatlar ko‘rsatuvchi kompaniyalar faoliyati uchun sharoitlar yaratishga qaratilgan.

Qaysi kompaniyalar moliya markazining ishtirokchisi bo‘lishi mumkin?

Qonunning 5 va 7-moddalariga muvofiq, belgilangan talablarga javob berish sharti bilan O‘zbekistonda ham, xorijda ham tashkil etilgan yuridik shaxslar markaz ishtirokchisi bo‘lishi mumkin.

Qonunda faoliyatning bir nechta yo‘nalishlari nazarda tutilgan.

Moliyaviy va investitsiya xizmatlari:

• bank faoliyati va kreditlash;
• investitsiya faoliyati va aktivlarni boshqarish;
• sug‘urta va qayta sug‘urta;
• brokerlik va to‘lov xizmatlari;
• islomiy moliyalashtirish;
• investitsiya jamg‘armalari faoliyati;
• qimmatli qog‘ozlar va raqamli aktivlar bilan operatsiyalar.

Professional va korporativ xizmatlar:

• buxgalteriya va auditorlik xizmatlari;
• soliq va yuridik maslahat xizmatlari;
• boshqaruv konsaltingi;
• dasturiy ta’minot va moliyaviy texnologiyalarni ishlab chiqish;
• kompaniyalarni tashkil etish va ularga xizmat ko‘rsatish;
• korporativ boshqaruv;
• baholash xizmatlari.

Shuningdek, xolding kompaniyalari, maxsus maqsadli tashkilotlar (SPV), fondlar, trastlar va vakolatxonalarni tashkil etish nazarda tutilgan.

Bundan tashqari, markaz hududida uning infratuzilmasini ta’minlovchi tashkilotlar: mehmonxonalar, umumiy ovqatlanish korxonalari, ta’lim va boshqa muassasalar faoliyatiga ruxsat berilishi mumkin.

Muhim: faoliyat turining qonunda ko‘rsatilganligi avtomatik ravishda ro‘yxatdan o‘tish yoki soliq imtiyozlarini olish huquqini anglatmaydi. Ishtirokchilarga qo‘yiladigan talablar, ro‘yxatdan o‘tkazish va litsenziyalash tartibi moliya markazining alohida qarorlari bilan belgilanadi.

Qanday soliq imtiyozlari nazarda tutilgan?

Qonunning 18-moddasida bir qator imtiyozlarni, jumladan, 2076-yil 1-yanvarga qadar bo‘lgan davr uchun imtiyozlarni nazarda tutuvchi maxsus soliq rejimi belgilangan.

Foyda solig‘i va ijtimoiy soliq

Moliya markazining malakali ishtirokchilari belgilangan shartlarga rioya etgan taqdirda, moliyaviy xizmatlardan olingan daromadlar bo‘yicha foyda solig‘i va ijtimoiy soliqni to‘lashdan ozod qilinadi.

Malakali ishtirokchi maqomini olish uchun quyidagilar talab etiladi:

• markaz hududida yetarli iqtisodiy mohiyatga ega bo‘lish;
• markazda ko‘rsatiladigan yoki undan eksport qilinadigan moliyaviy xizmatlardan tegishli daromadlarni olish;
• moliya markazining qo‘shimcha talablariga javob berish.

Shuningdek, belgilangan shartlarga rioya etilgan taqdirda, markaz hududida ko‘rsatilgan qo‘shimcha xizmatlardan olingan daromadlar bo‘yicha foyda solig‘i va ijtimoiy soliqni to‘lashdan ozod qilish nazarda tutilgan.

Qo‘shilgan qiymat solig‘i

Moliya markazi ishtirokchilarining qonunga muvofiq ko‘rsatilgan xizmatlari va amalga oshirilgan faoliyati qo‘shilgan qiymat solig‘ini (QQS) to‘lashdan ozod qilinadi.

Mol-mulk solig‘i va yer solig‘i

Markaz hududida joylashgan, uning organlari yoki ishtirokchilariga tegishli yoxud ularning foydalanishida bo‘lgan ko‘chmas mulk mol-mulk solig‘i va yer solig‘idan ozod qilinadi.

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i

O‘zbekistonning soliq rezidentlari bo‘lmagan moliya markazi xodimlari uchun markazdagi mehnat faoliyatidan olingan daromadlar bo‘yicha 2076-yil 1-yanvarga qadar jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini (JShDS) to‘lashdan ozod qilish nazarda tutilgan.

Bunda O‘zbekistonning soliq rezidentlari bo‘lgan xodimlar uchun alohida soliq solish tartibi nazarda tutilgan.

Investorlar uchun imtiyozlar

2076-yil 1-yanvarga qadar ayrim investitsiya daromadlari bo‘yicha tegishli soliqlarni to‘lashdan ozod qilish nazarda tutilgan, jumladan:

• markaz birjasining rasmiy ro‘yxatiga kiritilgan qimmatli qog‘ozlarni sotishdan olingan daromadlar;
• markaz ishtirokchilarining aksiyalari yoki kapitallaridagi ulushlarini sotishdan olingan daromadlar;
• markaz ishtirokchilarining aksiyalari yoki kapitallaridagi ulushlari bo‘yicha dividendlar;
• belgilangan shartlarga rioya etilgan taqdirda, birjaning rasmiy ro‘yxatiga kiritilgan qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha dividendlar va foizlar.

Imtiyozlar qonun va moliya markazining qarorlarida belgilangan talablarni hisobga olgan holda qo‘llaniladi.

Soliq imtiyozlari uchun qanday cheklovlar nazarda tutilgan?

Moliya markazining soliq imtiyozlari barcha daromadlarga va barcha ishtirokchilarga avtomatik ravishda tatbiq etilmaydi.

Qonunning 19-moddasida yirik xalqaro guruhlar tarkibiga kiruvchi kompaniyalar uchun cheklovlar nazarda tutilgan.

Gap oldingi to‘rt moliyaviy yilning kamida ikkitasida konsolidatsiyalashgan yillik daromadi 750 million yevro yoki undan ortiq bo‘lgan korxonalar guruhlari haqida bormoqda.

Bunday ishtirokchilar uchun maxsus minimal soliq solish tartibi nazarda tutilgan.

Bundan tashqari, imtiyozlarni qo‘llash talablariga javob bermaydigan ishtirokchilar qonunda nazarda tutilgan tartibda soliqqa tortiladi.

Shuning uchun markazda faoliyatni rejalashtirishda nafaqat soliq imtiyozlarining mavjudligini, balki ularni qo‘llash shartlarini ham hisobga olish zarur.

Ishtirokchilar uchun yana qanday afzalliklar nazarda tutilgan?

Soliq imtiyozlaridan tashqari, qonunda qo‘shimcha imkoniyatlar ham nazarda tutilgan.

Valyuta operatsiyalari

Ishtirokchilarning pul majburiyatlari chet el valyutasida ifodalanishi va bajarilishi mumkin. Shuningdek, valyuta operatsiyalarini maxsus tartibga solish, jumladan, ayrim talablarni soddalashtirish nazarda tutilgan.

Xorijiy mutaxassislarni jalb qilish

Ishtirokchilar O‘zbekistonda mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjatni olmasdan malakali xorijiy xodimlarni jalb qilishlari mumkin. Bunda maxsus malaka talablari va qoidalar amal qiladi.

Nizolarni hal etish

Markaz yurisdiksiyasiga kiruvchi tijorat nizolari Toshkent xalqaro tijorat sudi tomonidan ko‘rib chiqilishi mumkin.

Investitsiyalarni himoya qilish

Qonunda nazarda tutilgan istisnolarni hisobga olgan holda, moliya markazi ishtirokchilarining mol-mulki, aktivlari va huquqlarini himoya qilishning qo‘shimcha kafolatlari belgilanadi.

Maqola muallifi: Yevgeniya Son,

sertifikatlangan auditor,

Yaran Consulting buxgalteriya kompaniyasi rahbari.